ფიზიკურ პირ A-ს ეკუთვნის 100% წილი შპს X-ში, რომელიც მოქმედია, ეწევა აქტიურ ბიზნეს-საქმიანობას და ფლობს სხვადასხვა აქტივებს. ფიზიკური პირი B ფლობს უძრავ ქონებას (მიწა და მასზე დამაგრებული არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა-ნაგებობა), რომელსაც ის შეაფასებინებს სამხარაულის ექსპერტიზის ბიუროს და დაადგენს აღნიშნული ქონების საბაზრო ფასს, თუმცა დანამდვილებით შეიძლება ითქვას, რომ მისი ღირებულება რამდენიმე ასეული ათასი ლარი მაინც იქნება. ფიზიკური პირები A და B შეთანხმდნენ, რომ ფიზიკური პირი A გადაუფორმებს ფიზიკურ პირ B-ს შპს X-ის 50% წილს, ხოლო ფიზიკური პირი B შეიტანს შპს X-ის კაპიტალში მის კუთვნილ ზემოაღნიშნულ უძრავ ქონებას. როგორ შეიძლება, რომ ეს შეთანხმება განახორციელონ ფიზიკურმა პირებმა ისე (რა ტიპის ხელშეკრულებები უნდა დადონ, ან რა ტიპის ოპერაციები განახორციელონ), რომ არ დაიბეგროს არცერთი ფიზიკური პირი და არც შპს X ამ ოპერაციებზე და მიიღონ სასურველი შედეგი?
ჩვენი კომპანია არის დღგ-ის გადამხდელი. როდესაც სასაქონლო ზედნადებებით უსასყიდლოდ ვაძლევთ საქონელს სხვა იურიდიულ პირებს, რომლებიც არიან დაბეგვრის „ესტონურ მოდელზე“, ამას ვბეგრავთ მხოლოდ დღგ-ით, ხოლო როდესაც გამოვლინდება სასაქონლო დანაკლისი, ამას ვბეგრავთ დღგ-ითაც და საშემოსავლო გადასახადითაც, როგორც ხელფასს.
დანაკლისი რა შემთხვევაში შეიძლება ჩაითვალოს უსასყიდლოდ მიწოდებად და დაიბეგროს მოგების გადასახადით (და არა როგორც ხელფასი)? 50-ლარამდე საჩუქრებს არ ვგულისხმობ, მათი გადაცემა ხომ ისედაც იდენტიფიცირებული უნდა იყოს.
ჩვენი შპს, რომელიც დღგ-ის გადამხდელია, აწარმოებს პროდუქციას (აღნიშნული პროდუქცია არ არის საკვები). წარმოებული პროდუქციის ნაწილს, რეგულარულად (ოღონდ, არა ყოველთვის) ვჩუქნით ჩვენს თანამშრომლებს, თუმცა ეს არ გვევალება შრომითი ხელშეკრულებებით. საჩუქრად გადაცემულ პროდუქციას დღგ-ით ვბეგრავთ თვითღირებულებიდან, ხოლო საშემოსავლო გადასახადით ვბეგრავთ საბაზრო ფასიდან, რადგან ვთვლით, რომ ეს ხელფასთან გათანაბრებული განაცემია დაბეგვრის მიზნით. რამდენად სწორია ჩვენი დაბეგვრა?
გვყავს სამი სუბიექტი: შპს X1, შპს X2 (ორივე დღგ-ის გადამხდელია) და ფპ ნუგზარი (ინდმეწარმე, არ არის დღგ-ის გადამხდელი).
ფპ ნუგზარი არის შპს X1-ის 100% წილის მფლობელი და შპს X2-ის ერთ-ერთი მოწილე, რომელიც ფლობს 10%-ს (შპს X2-ს სულ ჰყავს 10 მოწილე). ნუგზარს სესხის სახით შპს X2-ისთვის მიცემული აქვს თანხა, რომელიც გაცემულია საბაზრო პროცენტით. არსებობს შპს X2-ის პარტნიორთა კრების ოქმი სესხის აღების გადაწყვეტილებაზე. პირობითად სასესხო დავალიანების თანხაა 1 000 000 ლარი, რაც მოიცავს დარიცხულ პროცენტსაც.
დადგა ამ თანხის დაბრუნების საკითხი.
შპს X2-ს არ აქვს საკუთარი შემოსავლები, სესხის თანხის და მასზე დარიცხული პროცენტის გადახდა უნდა მოხდეს შპს X2-ის ქონებით. ვფიქრობთ, შპს X2-მა თავისი ქონება მიჰყიდოს შპს X1-ს 1 000 000 ლარის ღირებულებით დღგ-ის ჩათვლით. შპს X1 საწყის ეტაპზე დღგ-ის თანხას ჩაურიცხავს შპს X2-ს, რომელსაც შპს X2 გადაიხდის ბიუჯეტში და ბიუჯეტიდან დღგ-ის თანხა დაუბრუნდება შპს X1-ს.
შპს X1-ის მიერ დღგ-ის თანხის გადახდის შემდეგ შპს X1-ის დავალიანება შპს X2-ის მიმართ დარჩება 847 456 ლარი.
ვინაიდან შპს X2-ს ფპ ნუგზარის მიმართ აქვს სესხის და მასზე დარიცხული პროცენტის დავალიანება და შპს-ისგან თანხის მოთხოვნის უფლება, ფპ ნუგზარს შეუძლია მიმართოს შპს X2-ს და თავისი მოთხოვნის სანაცვლოდ მოითხოვოს შპს X1-ის ვალის გადაკისრება (სამოქალაქო კოდექსით ვალის გადაკისრება მხარეთა თანხმობის შემთხვევაში). ახალ რეალობაში შპს X2-ს გაუნულდება დავალიანება ფპ ნუგზარის წინაშე და მოთხოვნა შპს-ის მიმართ. სანაცვლოდ შპს X1-ს დავალიანება გაუჩნდება თავისი 100% წილის მფლობელი ფიზიკური პირი ნუგზარის მიმართ, რომელსაც გარდავქმნით დამფუძნებლის შენატანად შპს X1-ში.
ამ ტრანზაქციების დასრულების შემდეგ, ქონებით რეალურად ისარგებლებს შპს X1. ეს შპს X1 არის მოქმედი და დღგ-ის გადამხდელი. შეძენილ ქონებას ის სრულად გამოიყენებს მომავალ საქმიანობაში - დღგ-ით დასაბეგრ ოპერაციებში.
რამდენად მისაღებია ზემოთ მოყვანილი სქემა და რა საგადასახადო რისკებს შეიცავს?
სოფლის მეურნეობაში დასაქმებული ინდმეწარმე 2025 წელს პირველად გადაცდა წლიური შემოსავლის 200000-ლარიან ზღვარს. კერძოდ, მისმა ერთობლივმა შემოსავალმა 2025 წელს სოფლის მეურნეობის პროდუქციის რეალიზაციიდან შეადგინა 315000 ლარი. წინა წლებში გაცემულ ხელფასს არ ვბეგრავდით საშემოსავლო გადასახადით. ზარალზე გადიოდა, მაგრამ, მაინც ვითვალისწინებდით 200000-ლარიან შეღავათს ყოველწლიურ საშემოსავლო გადასახადის დეკლარაციაში. საგადასახადო შეღავათის მოქმედების ვადამ 2028 წლამდე კი გადაიწია, მაგრამ რადგან გაცდა საშეღავათო ზღვარს, თუ 2025 წლის შედეგებით მოგება დაუფიქსირდება, ხომ უნდა დავბეგროთ 20% გადასახადით? ხელფასის სახით განაცემი რომელი თვიდან უნდა დავბეგროთ, ოქტომბრიდან (ვინაიდან ჩვენ სექტემბერში უკვე ვიცოდით, რომ წლის ერთობლივმა შემოსავალმა გადააჭარბა 200000 ლარს)?
კომპანიას (შპს-ს) სამი დამფუძნებელი ჰყავს, რეზიდენტი ფიზიკური პირები. ისინი წილებს შპს-ში ფლობენ 2 წელზე მეტი ვადის განმავლობაში. ერთ-ერთი მათგანი ამ შპს-ში ფლობს 5% წილს. კომპანია აწარმოებს მშენებლობას 2008 წლამდე გაცემული სანებართვო მოწმობით და გათავისუფლებულია დღგ-ისგან.
5%-იანი წილის მფლობელი ყიდის თავის წილს, რომელსაც ყიდულობს თავად ეს კომპანია, რომელიც ამ წილის სანაცვლოდ მას აძლევს კომპანიის საკუთრებაში არსებულ მშენებარე ფართს (რომელზეც ვრცელდება შეღავათი დღგ-ში) საერთო ღირებულებით 300000 ლარი. გთხოვთ მიპასუხოთ:
1) 5% წილის მფლობელი ისარგებლებს თუ არა სსკ 82-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის `ჩ~ პუნქტით განსაზღვრული საგადასახადო შეღავათით?
2) სხვა რა გადასახადებით და როგორ დაიბეგრება ეს ოპერაცია?
